Trước đây trào lưu ăn chay rất phổ biến trong cả Việt Nam và nước ngoài, tuy nhiên những năm gần đây, có khá nhiều người bỏ ăn chay thuần mà chuyển sang ăn chay theo giai đoạn. Nhiều người nhận thấy sau hàng chục năm ăn chay thuần, sức khỏe không cải thiện mà còn xuất hiện nhiều vấn đề.
Ví dụ: Nicole Carter (45 tuổi, California, huấn luyện viên sức khỏe khá nổi tiếng trên các nền tảng mạng xã hội, thạc sĩ y tế công cộng). Sau 15 năm ăn chay, cô gặp tình trạng suy giảm miễn dịch, kèm đau khớp, lo âu, trầm cảm, mệt mỏi, mất ngủ, táo bón, rối loạn tiêu hóa,... Sau khi chuyển sang chế độ ăn chủ yếu thịt, tình trạng sức khỏe của cô đã cải thiện và hồi phục.
Khi nói về thực phẩm, ngoài chuyện cung cấp năng lượng, nhiều người ăn uống vì khẩu vị, hoặc vì tín ngưỡng. Nhưng khi liên quan đến sức khỏe, mọi người nên nhìn từ góc độ khoa học và dinh dưỡng.
Protein rất quan trọng đối với chúng ta. Tóc, da, móng, enzyme, hormone, kháng thể, chất dẫn truyền thần kinh, hemoglobin, cơ bắp… tất cả đều được cấu tạo từ protein.
Thậm chí vật chất di truyền như DNA, RNA hay glutathione - chất chống oxy hóa quan trọng nhất cũng cần đến protein.
Nhiều người vì niềm tin hoặc tín ngưỡng mà ăn chay, dẫn đến thiếu protein động vật. Thiếu protein, ngắn hạn có thể không nhận ra, nhưng về lâu dài, cơ thể sẽ mất đi khả năng tự bảo vệ, hệ miễn dịch dễ dàng suy yếu.
Hôm nay PLpharco sẽ nói về mối liên hệ giữa protein và miễn dịch, cũng như cách bổ sung protein cho đúng.
Protein tăng cường khả năng miễn dịch như thế nào?
Protein chiếm khoảng 16% trọng lượng cơ thể, và các acid amin là đơn vị cấu trúc cơ bản của protein. Có 20 loại acid amin, kết hợp theo nhiều cách để tạo thành hàng nghìn loại protein khác nhau.
Ngoài việc là thành phần cơ bản cấu tạo nên sự sống, protein còn đóng vai trò quan trọng trong hệ thống miễn dịch của con người, chủ yếu ở ba khía cạnh sau:
- Hoạt hóa tế bào lympho T, tế bào lympho B và tế bào thực bào
- Điều hòa trạng thái oxy hóa - khử, biểu hiện gen và sự tăng sinh của tế bào lympho
- Sản xuất kháng thể, cytokine và các chất độc tế bào khác
Ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy việc bổ sung các loại acid amin cụ thể trong chế độ ăn uống có thể tăng cường khả năng miễn dịch và giảm tỷ lệ mắc bệnh.
Một nghiên cứu trên chuột cho thấy những con chuột được cho ăn chế độ chỉ chứa 2% protein bị nhiễm cúm nặng hơn so với những con được cho chế độ ăn 18% protein.
Một nghiên cứu trên phụ nữ lớn tuổi cho thấy sau 9 tuần ăn kiêng ít protein, phản ứng miễn dịch giảm rõ rệt.
→ Vậy tại sao thiếu protein lại làm giảm miễn dịch?
Dưới đây PLpharco sẽ giải thích dựa trên 3 loại acid amin quen thuộc: glutamine, arginine, cysteine.
1. Glutamine
Glutamine đóng vai trò quan trọng trong điều hòa miễn dịch. Khi mức glutamine trong máu thấp, nhiều phản ứng miễn dịch sẽ bị ảnh hưởng. Nhìn chung, glutamine được các tế bào miễn dịch sử dụng rất nhiều. Sự tăng sinh tế bào lympho và sản xuất cytokine đều cần đến glutamine.
Nó cũng ảnh hưởng đến hiệu quả của tế bào thực bào - thiếu glutamine, khả năng thực bào sẽ suy giảm.
2. Arginine
Tế bào lympho T là tế bào quan trọng tham gia vào phản ứng miễn dịch và là lực lượng “tuyến đầu” trong cuộc chiến miễn dịch. Thiếu hụt arginine có thể làm suy giảm chức năng của tế bào lympho T, ức chế sự tăng sinh của chúng.
Các thụ thể trên bề mặt tế bào T cần đủ arginine để hình thành. Khi arginine giảm, số lượng thụ thể giảm theo, từ đó làm suy yếu chức năng miễn dịch và giảm sản xuất kháng thể từ tế bào B.
Bổ sung arginine giúp cải thiện chức năng miễn dịch ở bệnh nhân phẫu thuật, về lý thuyết có thể nâng cao khả năng chống nhiễm trùng.
3. Cysteine
Cysteine là tiền chất của Glutathione, cũng rất quan trọng đối với tế bào T.
Sự hoạt hóa và tăng sinh của tế bào T cần lượng glutathione đầy đủ. Nếu thiếu cysteine, quá trình tổng hợp glutathione sẽ bị suy giảm và tế bào T cũng bị ảnh hưởng.
Với những người khó bổ sung đủ cysteine từ bữa ăn hàng ngày, có thể cân nhắc bổ sung thêm bằng sản phẩm dinh dưỡng y học PROther, cung cấp nguồn protein tinh khiết chất lượng cao, chứa 18 loại axit amin, giàu cysteine giúp chống oxy hoá.
Do đó, chế độ ăn cần bổ sung protein thường xuyên để duy trì chức năng của hệ miễn dịch, đặc biệt là hoạt tính của tế bào T.
Ngoài vai trò tham gia vào phản ứng miễn dịch, các acid amin còn mang nhiều giá trị trong một số phương pháp điều trị trong y học.
Một số acid amin có thể hỗ trợ điều trị bệnh
→ Điều trị ung thư
Một số bệnh ung thư có thể được điều trị bằng chế độ ăn kiểm soát axit amin (CAAT), có tác dụng ức chế quá trình phân giải đường thông qua chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt, ngăn chặn con đường cung cấp năng lượng cho tế bào ung thư.
Điều này giúp giảm sản xuất ATP, hạn chế các yếu tố tăng trưởng tế bào ung thư, từ đó ức chế sự phát triển của tế bào ung thư.
→ Sửa chữa các rối loạn thần kinh
Chất dẫn truyền thần kinh được tổng hợp từ nhiều acid amin như GABA, glycine, taurine, glutamine, tryptophan…
Nếu cơ thể con người thiếu các axit amin cần thiết sẽ khiến quá trình tổng hợp chất dẫn truyền thần kinh bị ảnh hưởng, dẫn đến rối loạn hành vi thần kinh.
Ở người mắc ADHD (Rối loạn tăng động giảm chú ý) thường bị thiếu hụt acid amin; việc bổ sung acid amin liều đặc hiệu có thể cải thiện các triệu chứng của họ.
→ Giảm nhiễm trùng HIV
AIDS là một căn bệnh suy giảm miễn dịch có thể được cải thiện bằng cách bổ sung các axit amin cụ thể. HIV sinh sôi và gây tổn hại nghiêm trọng đến hệ thống miễn dịch và hầu hết những người nhiễm HIV đều bị nhiễm trùng toàn thân.
Một dạng Cysteine đặc biệt - N-acetylcysteine (NAC) — có thể giúp kéo dài tuổi thọ bệnh nhân mắc HIV/AIDS.
HIV chặn đường đi của cysteine vào tế bào, làm giảm nồng độ Glutathione. Tuy nhiên NAC (chất có thể vận chuyên Cysteine đi đường khác) có thể đưa cysteine vào tế bào, nâng mức glutathione và giúp cải thiện chức năng miễn dịch, tăng cường khả năng chống nhiễm trùng.
Do đó, axit amin có thể giúp cải thiện thể trạng từ bên trong và chúng ta nên bổ sung protein thường xuyên vào chế độ ăn uống.
Thiếu protein gây ra điều gì?
Khi không đủ protein, cơ thể sẽ cố gắng lấy protein từ chính bên trong mình ra để duy trì các chức năng cơ bản duy trì hoạt động sống
Triệu chứng thiếu protein thường gặp:
- phù nề
- bong tróc da
- rụng tóc
- móng giòn
- dễ gãy xương
- trẻ em chậm phát triển
Làm thế nào để có đủ protein?
So với chất béo và carbohydrate, protein có nhiều loại hơn và có cấu trúc phức tạp hơn nhiều.
Nhiều người biết rằng nguồn protein chính là thịt, trứng và các sản phẩm từ sữa. Tất nhiên người ăn chay cũng nghĩ rằng đậu, các loại hạt và các thực phẩm khác cũng chứa protein.
Dưới đây, PLpharco sẽ thảo luận về cách bổ sung protein từ hai khía cạnh: chất lượng và số lượng.
1. Chất lượng protein – ăn loại nào tốt hơn?
Ở cùng một khối lượng, thực phẩm có nguồn gốc động vật chứa nhiều protein và đầy đủ acid amin hơn so với protein đến từ thực vật.
Thực phẩm có nguồn gốc thực vật thường thiếu lysine, threonine, cysteine và methionine
(Ví dụ: lúa mì ít lysine; ngô ít tryptophan; các loại đậu rất ít acid amin chứa lưu huỳnh).
Hơn nữa, protein động vật có khả dụng sinh học cao hơn và dễ tiêu hoá, hấp thu hơn.
Tỷ lệ tiêu hóa:
- Protein từ ngô, đậu nành: ~70%
- Protein từ thịt: ~94%
Thực phẩm giàu protein gồm:
- thịt trắng: ức gà, cá, tôm…
- thịt đỏ: bò, cừu, heo…
- sữa chua Hy Lạp, trứng, các loại hạt như hạnh nhân, hạt dẻ cười, điều…
Cần lưu ý: Nhiều thực phẩm giàu protein có khả năng gây dị ứng như ngũ cốc, đậu nành, ngô, các loại hạt, đậu phộng, sữa, trứng và hải sản. Khi sử dụng những thực phẩm này, cần tránh các chất gây dị ứng.
Với những người khó đảm bảo cơ thể hấp thu đủ protein chất lượng cao từ bữa ăn, PLpharco gợi ý cân nhắc bổ sung thêm thực phẩm dinh dưỡng y học PROther, cung cấp protein tinh khiết chứa 18 loại axit amin thiết yếu, giàu cysteine, khả năng hấp thu tốt, dễ tiêu hoá và sinh khả dụng cao (BV=104). Sản phẩm không có chất bảo quản, không lactose, không đường và chất béo, không có protein biến tính và cũng không có chất tạo mùi vị nên rất dễ sử dụng cho nhiều đối tượng.
2. Số lượng – nên ăn bao nhiêu protein?
Cơ thể con người sẽ mất đi một lượng protein mỗi ngày, nên phải bổ sung để bù lại.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO:
"Lượng protein tối thiểu nạp vào phải đủ để cân bằng lượng nitơ mất đi trong cơ thể, đảm bảo cân bằng năng lượng trong quá trình hoạt động thể chất cơ bản mỗi ngày."
Nhu cầu protein phụ thuộc: tuổi, cân nặng, vận động…
Khuyến nghị chung:
→ Người trưởng thành khỏe mạnh: 0,8 - 1g protein / kg trọng lượng / ngày
Các đối tượng cần nhiều protein hơn:
- trẻ em trong giai đoạn phát triển, thanh thiếu niên
- phụ nữ mang thai, cho con bú
- người bị chấn thương hoặc nhiễm trùng nghiêm trọng
- người ăn low-carb (chế độ ăn giảm tinh bột và đường)
Tuy nhiên, ăn quá nhiều protein có thể làm tăng đường huyết, vì phần dư sẽ được gan chuyển thành glucose hoặc urê.
Trong điều kiện sức khoẻ bình thường, khoảng 90% protein dư sẽ được chuyển hoá thành urê để đào thải qua nước tiểu. Do đó không cần quá lo lắng về việc thỉnh thoảng ăn quá nhiều.
Kết luận
Protein là nền tảng của sự sống, không chỉ là thành phần thiết yếu của tất cả các tế bào và mô, mà còn liên quan chặt chẽ đến mọi hoạt động của cơ thể. Acid amin có ảnh hưởng lớn đến phản ứng miễn dịch, đặc biệt là tế bào T, vì vậy bổ sung protein đầy đủ có thể giúp tăng cường miễn dịch.
Hiện nay, một số loại acid amin được sử dụng trong y học để điều trị một số bệnh, hiệu quả và ít tác dụng phụ, cho thấy tiềm năng phát triển rất lớn. Con người không thể tự tổng hợp acid amin thiết yếu, nên phải bổ sung protein qua thức ăn để đáp ứng nhu cầu cơ thể.
Protein động vật thường đa dạng và dễ hấp thu hơn protein thực vật. Thực phẩm giàu protein phổ biến bao gồm cá, tôm, ức gà, thịt bò, thịt cừu, thịt heo, trứng, các loại hạt…
PLpharco - ĐỒNG HÀNH CHĂM SÓC SỨC KHỎE GIA ĐÌNH BẠN
Địa chỉ: 58E, KĐT Đại Kim, P. Định Công, Hà Nội
Inbox: m.me/plpharco
Hotline 24/7: 091.555.3579
